Verbrede Waddendijk, Waddengebied (Friesland, Groningen)
LINT landscape architecture

Introductie

In antwoord op de stijgende zeespiegel stelt LINT voor om de waddendijk te versterken door gebruik te maken van een eeuwenoude techniek van kwelderbouw. De ontwerpers willen bestaande kwelders laten groeien of verjongen. Met deze ingrepen wordt niet alleen de dijk versterkt, maar ook de zoetwaterafvoer verbeterd, waarmee de natuurwaarde van dijk en kweldergebied wordt verhoogd. Er ontstaan binnen- en buitendijks meer en geleidelijke overgangen.
'Natuur' wordt door de ontwerpers als functionele natuur begrepen. Het gaat niet om het scheppen van mogelijkheden voor enkele soorten maar om de natuur te begrijpen als een dynamisch systeem. Door kennis van deze natuurlijke systemen en processen worden zowel voor de mens als ook voor dieren nieuwe mogelijkheden geschapen. Er ontstaan  varianten op bestaande landschappelijke typologieën, zoals een groene dijk of een kweldergrid, met een karakteristieke ruimtelijke ervaring voor de mens.

AAARO Natuur en Ruimte - Verbrede Waddendijk

Tactieken

Belemmeringen
Een toename van kwelders zou een afname van bestaande zandplaten veroorzaken en daarmee een wijziging van het huidige, vastgelegde beleid betekenen. Dit beleid laat weinig ruimte voor een afwijkend ontwerp. Bij de samenwerkende waterschappen (Hoogwaterbeschermingsprogramma) bestond onzekerheid over de vernieuwende aanpak en het uiterst complexe onderzoek naar dynamische systemen zoals de kwelders. Voor de waterschappen staat niet voldoende vast dat de kwelderstructuur werkt onder kritische omstandigheden en hoe beheer en onderhoud georganiseerd moeten worden. Waterveiligheid heeft eerste prioriteit, waardoor logischerwijs wordt ingezet op bewezen oplossingen. Innovatie wordt hierdoor bemoeilijkt.

Omgang met belemmeringen
Beslissingen en ingrepen konden worden onderbouwd met betrouwbare bronnen zoals het studiekader van het Delta Programma Wadden. In deze studies wordt geconstateerd dat dijkversteviging baat heeft bij kwelders en niet bij zandplaten. Het lange langetermijnperspectief van dit soort projecten biedt de kans om concepten te testen in pilot projecten. Een voorbeeld is de pilotstudie Groene Dollard, die de waterveiligheid van brede groene dijken op lange termijn onderzoekt (door o.a. Wageningen University and Research Centre, Delatres en Hunze en Aa).

Meer informatie hierover:

http://www.nature.com/nature/journal/v504/n7478/full/nature12859.html

http://www.wageningenur.nl/nl/show/Een-brede-groene-dijk-langs-de-Dollard.htm

Evaluatie

Leermomenten
Het met elkaar in contact brengen van de gescheiden werelden van ontwerp, beheer en onderzoek bleek uiterst belangrijk en succesvol. Door de uitwisseling tussen disciplines ontstaan nieuwe, bredere perspectieven. Een voorbeeld hiervan is de gedachte dat natuur door mensen voor teelt en recreatie gebruikt kan worden, in plaats van het puur in termen van natuurontwikkeling te zien. Door de bijdrage van de ontwerper kwam de mens als gebruiker van natuur in beeld.

Succesfactoren
De 'cultuur' van een streek – het maken van kwelders - kon worden gekoppeld aan de aanwezige natuur: de karakteristieke dynamiek van het tij en de sedimentatieprocessen. Een overtuigende verbeelding van concepten zoals de kwelders en de betonnen elementen werkt. Door het toevoegen van verbeeldende ontwerpen aan de door de wetenschappers ontwikkelde toolboxen en abstracte principes, werd voor iedereen duidelijk wat de ruimtelijke consequenties van beslissingen zijn en hoe de materialisatie (kleuren en structuren) eruit kunnen zien.

Facts

  • Looptijd: 2013 – 2014
  • Grootte: 130 km lengte
  • Schaalniveau: gebied én objecten
  • Status: studie
  • Opdrachtgever: college van Rijksadviseurs | Ministerie van Economische Zaken
  • Stakeholders: college van Rijksadviseurs | Ministerie van Economische Zaken | Rijksoverheid | Hoogwater-beschermingsprogramma | Wetterskip Fryslan | Waterschap Noorderzijlvest | Provincie Groningen | Provincie Friesland
  • Gebruikers: vogelsoorten + vissen + weekdieren + kweldervegetatie + bewoners kuststreken + recreanten
Marten Kuijpers & Klaas Kuitenbrouwer
Andrea Prins
Lotte Haagsma
Jochem van der Spek
Isaura San
Chantal Defesche

Dit project maakt deel uit van de programmalijn Landschap en Interieur en het dossier AAARO Onderzoeksprojecten.

Het project Natuur & Ruimtelijk Ontwerp is uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Infrastructuur & Milieu in het kader van de ActieAgenda Architectuur en Ruimtelijk Ontwerp (AAARO).